Adana Miras Davası: Süreç, Mahkeme, Süreler ve Masraflar

Bir yakınınızı kaybettiniz ve geride kalan malvarlığının nasıl paylaşılacağını, hangi belgenin ilk alınması gerektiğini, davanın Adana’da hangi mahkemede görüleceğini ve sürecin ne kadar süreceğini merak ediyorsunuz. Bu rehber, miras sürecini ilk adımdan karar aşamasına kadar sırayla anlatır: mirasçılık belgesi, dava türleri, görevli mahkeme, süreler, masraflar ve Adana’ya özgü pratik bilgiler.

1. Miras davası nedir, hangi durumlarda açılır

“Miras davası” tek bir dava türünün adı değildir. Bir kişi öldüğünde geride bıraktığı malvarlığına tereke denir ve tereke, ölüm anında kendiliğinden mirasçılara geçer (TMK m.599). Sorun, terekenin kimlere hangi oranda ait olduğunun belirlenmesinde, paylaşılmasında veya ölenin sağlığında yaptığı işlemlerin mirasçıların haklarını zedelemesinde çıkar. Bu uyuşmazlıkların her biri ayrı bir davayla çözülür.

Dava açmadan çözülebilen durumlar da vardır. Mirasçıların tamamı anlaşıyorsa, terekeyi miras paylaşma sözleşmesi ile bölüşebilirler (TMK m.676). Bu sözleşmenin geçerli olması için yazılı yapılması ve bütün mirasçıların katılması gerekir. Anlaşma varsa mahkemeye gitmeden, mirasçılık belgesi ve sözleşmeyle tapu ve banka işlemleri yürütülebilir.

Dava gerektiren tipik durumlar şunlardır:

• Mirasçılar taşınmazı nasıl bölüşeceklerinde anlaşamıyor.
• Mirasbırakan sağlığında bir mirasçıya veya üçüncü kişiye mal devretmiş, diğer mirasçılar bunun mal kaçırma amacı taşıdığını düşünüyor.
• Bir vasiyetname var ve mirasçılardan biri bunun geçersiz olduğunu iddia ediyor.
• Tereke borçlu ve mirasçılar borçtan kurtulmak istiyor.
• Terekede ne olduğu bilinmiyor; banka hesapları, taşınmazlar veya şirket payları belirsiz.

2. İlk adım: mirasçılık belgesi (veraset ilamı)

Mirasçılık belgesi, halk arasında veraset ilamı olarak bilinir; ölen kişinin yasal mirasçılarının kimler olduğunu ve her birinin miras payını gösterir (TMK m.598). Tapuda intikal, bankadan para çekme, araç devri gibi her işlem bu belgeyle başlar. Miras sürecinde atılacak ilk adım budur.

Belge üç yoldan alınabilir:

Noter ve e-Devlet, nüfus kayıtlarına dayanır. Kayıtlardan belirlenemeyen her durumda yol mahkemedir. Ölüme bağlı bir tasarruf (vasiyetname, miras sözleşmesi) varsa yasal mirasçılık dışında bir paylaşım söz konusu olabileceğinden yine mahkemeye başvurulur.

Mirasçılık belgesinin iptali: Belgede bir mirasçı eksik yazılmışsa veya paylar yanlış hesaplanmışsa, ilgili kişi mirasçılık belgesinin iptali ve yeni belge verilmesi davası açar. Bu dava çekişmeli olduğu için asliye hukuk mahkemesinde görülür ve belgede adı geçen bütün mirasçılar davalı gösterilir.

3. Miras davası türleri

Aşağıdaki tablo en sık karşılaşılan miras davalarını özetler. Her biri sonraki alt başlıklarda açıklanmıştır.

3.1 Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu)

Tereke, paylaşılıncaya kadar mirasçıların elbirliği mülkiyetinde kalır (TMK m.640). Mirasçılardan biri bile paylaşmayı istemiyorsa taşınmaz olduğu gibi kalır. Bu kilidi açan dava ortaklığın giderilmesidir (TMK m.642). Mahkeme önce taşınmazın aynen bölünüp bölünemeyeceğine bakar; parseller halinde bölünebiliyorsa aynen taksim, bölünemiyorsa satış yoluyla ortaklığı giderir. Satış, icra dairesi aracılığıyla açık artırmayla yapılır ve bedel mirasçılara payları oranında dağıtılır. Mirasçılardan herhangi biri bu davayı tek başına açabilir; diğer bütün mirasçılar davalı gösterilir.

3.2 Tenkis

Kanun bazı mirasçılara, mirasbırakanın vasiyetname veya bağışla dahi ellerinden alamayacağı bir saklı pay tanır. Altsoyun (çocuk, torun) saklı payı yasal miras payının yarısı, ana ve babanın dörtte biri, sağ kalan eşin ise altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hallerde dörtte üçüdür (TMK m.506). Mirasbırakan bu payı zedeleyen bir tasarruf yapmışsa, saklı paylı mirasçı tenkis davası ile fazlalığın indirilmesini ister (TMK m.560). Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl, her halde vasiyetnamelerde açılma tarihinden, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır (TMK m.571).

3.3 Mirasın reddi

Mirasçı, mirası kabul etmek zorunda değildir. Tereke borçluysa veya başka bir sebeple mirasçı olmak istemiyorsa, mirasbırakanın son yerleşim yeri sulh hukuk mahkemesine sözlü veya yazılı beyanla mirası reddeder (TMK m.605, m.609). Süre, yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay; bu süre hak düşürücüdür (TMK m.606). Süre geçerse miras kabul edilmiş sayılır ve mirasçı tereke borçlarından kişisel malvarlığıyla da sorumlu olur (TMK m.641). Terekenin borca batık olduğu açıkça belliyse veya resmen tespit edilmişse, ret beyanı olmasa da miras reddedilmiş sayılır (TMK m.605/2, “hükmen ret”).

3.4 Tapu iptal ve tescil (muris muvazaası)

Mirasbırakanın, bazı mirasçılardan mal kaçırmak amacıyla taşınmazını gerçekte bağışladığı halde tapuda satış gibi göstermesine muris muvazaası denir. Yargıtay’ın 1 Nisan 1974 tarihli, 1974/1 Esas ve 1974/2 Karar sayılı İçtihadı Birleştirme Kararı bu işlemin mirasçılar yönünden geçersiz olduğunu kabul eder. Miras payı zedelenen mirasçı, tapunun iptali ve kendi payı oranında adına tescilini ister. Bu dava mülkiyet hakkına dayandığı için zamanaşımına tabi değildir; mirasbırakanın ölümünden sonra her zaman açılabilir. Görevli mahkeme asliye hukuk, yetkili mahkeme taşınmazın bulunduğu yer mahkemesidir (HMK m.12, kesin yetki).

3.5 Tereke tespiti

Mirasçılar ölenin neye sahip olduğunu bilmiyorsa veya terekenin dağılma tehlikesi varsa, sulh hukuk mahkemesinden terekenin tespiti ve koruma önlemleri istenir (TMK m.589 ve devamı). Mahkeme tereke mallarının defterini tutar, gerekirse mühürler, banka hesaplarını ve tapu kayıtlarını sorgular. Bu, tek başına bir paylaşım sağlamaz; sonraki davaların dayanağı olan envanteri ortaya çıkarır.

3.6 Vasiyetnamenin iptali

Vasiyetname, mirasbırakanın ehliyetsiz olması, yanılma, aldatma, korkutma veya zorlama altında düzenlenmesi, içeriğinin hukuka ya da ahlaka aykırı olması veya kanundaki şekil şartlarına uyulmaması halinde iptal edilebilir (TMK m.557). Davayı, iptalde menfaati bulunan mirasçı veya vasiyet alacaklısı açar (TMK m.558). Süre, iptal sebebinin ve kendisinin hak sahibi olduğunun öğrenilmesinden itibaren 1 yıl; her halde vasiyetnamenin açılmasından itibaren iyiniyetli davalılara karşı 10 yıl, iyiniyetli olmayanlara karşı 20 yıldır (TMK m.559).

3.7 Denkleştirme

Mirasbırakan sağlığında bir mirasçısına çeyiz, kuruluş sermayesi, borç affı gibi karşılıksız bir kazandırma yapmışsa, bu değer paylaşımda hesaba katılır; kazandırmayı alan mirasçı bunu terekeye geri vermek veya payından düşürmekle yükümlüdür (TMK m.669). Aksi, mirasbırakan tarafından açıkça belirtilmiş olabilir. Denkleştirme, paylaşma davası içinde ileri sürülür.

4. Adana’da görevli ve yetkili mahkeme

Görev, hangi tür mahkemenin bakacağını belirler. Mirasçılık belgesi, mirasın reddi, tereke tespiti ve ortaklığın giderilmesi sulh hukuk mahkemesinde; tenkis, tapu iptal ve tescil, vasiyetnamenin iptali, mirasçılık belgesinin iptali ve miras sebebiyle istihkak davaları asliye hukuk mahkemesinde görülür (HMK m.2, m.4).

Yetki, hangi yerdeki mahkemenin bakacağını belirler. Miras davalarında genel kural, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesidir (TMK m.576, HMK m.11). Taşınmaza ilişkin davalarda ise taşınmazın bulunduğu yer mahkemesi kesin yetkilidir (HMK m.12). Mirasbırakan Adana’da yaşamışsa dava Adana’da açılır.

Adana’da merkez ilçeler (Seyhan, Çukurova, Yüreğir, Sarıçam) Adana Adliyesi‘ne bağlıdır. Ceyhan ve Kozan gibi ilçelerin kendi adliyeleri vardır; mirasbırakanın son yerleşim yeri bu ilçelerdeyse dava o ilçe adliyesinde açılır. Adliyenin adres ve telefon bilgileri için Adana Adliyesi telefon numaraları sayfasına bakabilirsiniz.

5. Süreler ve hak düşürücü süreler

Miras hukukunda bazı süreler hak düşürücüdür: süre geçtiğinde hak kendiliğinden ortadan kalkar, mahkeme bunu re’sen gözetir ve sürenin durması ya da kesilmesi söz konusu olmaz.

6. Masraflar

Miras davalarının masrafı, davanın türüne ve dava konusunun değerine göre değişir.

• Harç: Mirasçılık belgesi, mirasın reddi gibi çekişmesiz yargı işlerinde maktu (sabit) harç alınır. Tenkis, tapu iptal ve ortaklığın giderilmesi gibi dava değeri belli olan işlerde nispi harç uygulanır; nispi karar ve ilam harcının dörtte biri dava açılırken peşin ödenir, kalanı karar sonrasında tahsil edilir (Harçlar Kanunu, 1 sayılı tarife). Tarife her yıl yeniden değerleme oranıyla güncellenir; güncel tutarlar Resmî Gazete’de yayımlanan tarifeden kontrol edilmelidir.
• Gider avansı: Tebligat, bilirkişi, keşif ve tanık giderleri için dava açılırken mahkeme veznesine yatırılır; artan kısım dava sonunda iade edilir.
• Bilirkişi ve keşif: Taşınmazın değeri, aynen bölünebilirliği veya muvazaa iddiasında bedel araştırması için bilirkişi incelemesi yapılır; her taşınmaz için ayrı ücret doğabilir.
• Vekalet ücreti: Avukatla temsil zorunlu değildir. Avukat tutulursa ücret, Türkiye Barolar Birliği’nin yıllık Avukatlık Asgari Ücret Tarifesi’nin altında olmamak üzere serbestçe kararlaştırılır.

Kim öder: Yargılama giderleri kural olarak davayı kaybeden tarafa yüklenir (HMK m.326). Ortaklığın giderilmesi davasında ise giderler, davanın niteliği gereği tarafların payları oranında paylaştırılır. Dava masraflarını karşılayamayacak durumda olan kişiler adli yardım talep edebilir (HMK m.334).

7. Süreç adım adım

1. Ölüm belgesi ve nüfus kayıtları. Ölüm, nüfus müdürlüğüne bildirilir; nüfus kayıt örneği e-Devlet’ten alınır.
2. Mirasçılık belgesi. Önce e-Devlet denenir; alınamıyorsa noter, o da mümkün değilse sulh hukuk mahkemesi (bkz. bölüm 2).
3. Tereke envanteri. Tapu kayıtları e-Devlet ve tapu müdürlüğünden, banka hesapları bankalardan mirasçılık belgesiyle, araçlar trafik tescilden, şirket payları ticaret sicilinden sorgulanır. Borçlar için icra dairesi ve banka sorgusu yapılır.
4. Ret kararı. Tereke borçluysa 3 aylık süre içinde ret beyanı verilir; bu adım envanterden önce de atılabilir.
5. Mirasçılar arasında görüşme. Anlaşma sağlanırsa yazılı miras paylaşma sözleşmesi yapılır ve tapu, banka işlemleri buna göre yürütülür.
6. Uygun dava. Anlaşma yoksa uyuşmazlığın türüne göre bölüm 3’teki davalardan biri açılır. Birden çok dava aynı anda gündeme gelebilir; sıralama ve birleştirme kararı somut duruma göre verilir.
7. Dilekçe, harç ve avans. Dava dilekçesiyle birlikte harç ve gider avansı yatırılır.
8. Yargılama. Dilekçeler aşaması, ön inceleme, tahkikat (bilirkişi, keşif, tanık), sözlü yargılama ve karar.
9. Kanun yolu. Karar istinaf ve koşulları varsa temyiz incelemesinden geçebilir.
10. Kesinleşme ve icra. Kesinleşen karar tapu müdürlüğü ve bankalara ibraz edilerek intikal ve tescil işlemleri tamamlanır.

8. Sık yapılan hatalar

• Ret süresini kaçırmak. Tereke borçlu olduğu halde 3 ay içinde ret beyanı verilmemesi, mirasçıyı kişisel malvarlığıyla sorumlu bırakır.
• Terekeyi araştırmadan işlem yapmak. Banka hesabından para çekmek, taşınmazı devretmek gibi tereke mallarını sahiplenme anlamına gelen işlemler, mirasın kabul edildiği sonucunu doğurur ve ret hakkını düşürür (TMK m.610).
• Vasiyetnamede şekil şartını gözden kaçırmak. El yazılı vasiyetnamede yer, tarih ve imzanın tamamının vasiyetçinin el yazısıyla olması gerekir (TMK m.538); eksiklik iptal sebebidir.
• Yanlış mahkemede dava açmak. Görevsizlik veya yetkisizlik kararı zaman ve harç kaybına yol açar.
• Bütün mirasçıları davaya dahil etmemek. Ortaklığın giderilmesi ve mirasçılık belgesinin iptali gibi davalarda bütün mirasçıların taraf gösterilmesi zorunludur; eksiklik davayı uzatır.
• Mirasçılık belgesindeki hatayı düzelttirmeden işlem yapmak. Eksik veya yanlış belgeyle yapılan tapu işlemleri sonradan iptal davasına konu olur.

9. Adana’ya özgü pratik bilgiler

• Adliye. Merkez ilçeler için Adana Adliyesi; sulh hukuk ve asliye hukuk mahkemeleri aynı binada çalışır. Adres, santral ve kalem telefonları: Adana Adliyesi telefon numaraları.
• İlçe adliyeleri. Ceyhan ve Kozan başta olmak üzere bazı ilçelerde ayrı adliye bulunur; mirasbırakanın son yerleşim yeri o ilçedeyse dava orada açılır.
• Tapu müdürlükleri. Adana’da tapu işlemleri ilçe bazında (Seyhan, Çukurova, Yüreğir, Sarıçam ve diğer ilçeler) ayrı müdürlüklerce yürütülür; taşınmazın bulunduğu ilçenin tapu müdürlüğü yetkilidir. Randevu e-Devlet üzerinden alınır.
• Noterler. Mirasçılık belgesi için Adana’daki herhangi bir noterliğe başvurulabilir; belge aynı gün düzenlenir.
• Adli yardım. Dava masraflarını karşılayamayanlar için Adana Barosu Adli Yardım Bürosu’na başvurulabilir.

10. Sık sorulan sorular

Veraset ilamını e-Devlet’ten kimler alamaz?

Mirasçılar arasında yabancı uyruklu bulunanlar, nüfus kayıtlarında çelişki veya eksiklik olanlar, evlat edinme ya da soybağı tespiti gibi kayıt dışı bir durum söz konusu olanlar ve mirasbırakanın vasiyetname ya da miras sözleşmesi bıraktığı durumlar e-Devlet dışında kalır; bu hallerde yol noter veya sulh hukuk mahkemesidir.

Mirası reddetmek için ne kadar sürem var?

Yasal mirasçılar için mirasbırakanın ölümünü öğrendikleri tarihten itibaren 3 ay (TMK m.606). Süre hak düşürücüdür; geçtikten sonra ret mümkün olmaz.

Mirasbırakan sağken bir mirasçıya mal devretmişse ne olur?

Devir gerçek bir satışsa diğer mirasçıların itiraz hakkı sınırlıdır. Devir, mal kaçırma amacıyla bağışın satış gibi gösterilmesi şeklindeyse muris muvazaası söz konusudur ve tapu iptal ve tescil davası açılabilir. Devir açık bir bağışsa, saklı payı zedeliyorsa tenkis; mirasçıya yapılmışsa denkleştirme gündeme gelir.

Saklı pay nedir, kimlerin saklı payı var?

Saklı pay, mirasbırakanın ölüme bağlı tasarrufla veya bağışla ortadan kaldıramayacağı miras payıdır. Altsoy, ana-baba ve sağ kalan eş saklı paylı mirasçıdır; oranlar TMK m.506’da düzenlenmiştir. Kardeşlerin saklı payı yoktur.

Miras davası ne kadar sürer?

Mirasçılık belgesi e-Devlet veya noterden aynı gün alınır. Çekişmeli davalarda süre, mahkemenin iş yüküne, taşınmaz sayısına, bilirkişi incelemesine ve tarafların tutumuna bağlıdır; ortaklığın giderilmesi ve tapu iptal davaları çoğu zaman bir yılı aşar, kanun yolu aşamaları süreyi uzatır.

Dava masraflarını kim öder?

Kural olarak davayı kaybeden taraf (HMK m.326). Ortaklığın giderilmesinde giderler paylar oranında bölüştürülür. Masrafı karşılayamayanlar adli yardım isteyebilir.

Mirasçılardan biri yurt dışındaysa ne değişir?

Türk vatandaşı olan yurt dışındaki mirasçı için süreç değişmez; tebligat ve vekalet işlemleri uzar. Mirasçı yabancı uyrukluysa mirasçılık belgesi noter veya e-Devlet yerine sulh hukuk mahkemesinden alınır.

Vasiyetname nasıl geçerli olur?

Resmî vasiyetname noter veya sulh hakimi önünde iki tanıkla düzenlenir (TMK m.532). El yazılı vasiyetnamenin baştan sona vasiyetçinin el yazısıyla yazılmış, yer ve tarih içeren ve imzalanmış olması gerekir (TMK m.538). Sözlü vasiyetname yalnız olağanüstü durumlarda geçerlidir (TMK m.539).

Tereke borçlu çıkarsa ne olur?

Mirasçılar, 3 ay içinde mirası reddederek borçtan kurtulabilir. Ret süresi geçmişse ve terekenin borca batıklığı açıkça belliyse hükmen ret hükümleri uygulanır. Aksi halde mirasçılar tereke borçlarından kişisel malvarlıklarıyla ve müteselsilen sorumlu olur (TMK m.641).

Ortaklığın giderilmesinde satış nasıl yapılır?

Mahkeme aynen bölünmenin mümkün olmadığına karar verirse taşınmaz, satış memurluğu aracılığıyla açık artırmayla satılır. Mirasçılar da artırmaya katılabilir. Satış bedeli, giderler düşüldükten sonra paylar oranında dağıtılır.

Kaynaklar

• Türk Medenî Kanunu (4721 sayılı), Üçüncü Kitap: Miras Hukuku
• Hukuk Muhakemeleri Kanunu (6100 sayılı)
• Harçlar Kanunu (492 sayılı) ve yıllık tarife
• Noterlik Kanunu (1512 sayılı), m.71/A

Bu sayfa genel bilgilendirme amaçlıdır; somut durumunuz için bir avukata danışmanız gerekir. Adana’daki avukatlara ilçe sayfalarından ulaşabilirsiniz. Bilgi düzeltme ve kaldırma talepleri için iletişim sayfası.